LETS Share

LETS verspreiden zich over de wereld. Ze bieden iedereen kans om zijn buren te laten meegenieten van een bijzondere expertise. Die service wordt betaald in tijd en kan op elk moment opnieuw worden gebruikt. In de praktijk maakt het systeem het mogelijk knowhow uit te wisselen en competenties te valoriseren.

Tijd als wisselgeld

LETS (voor Local Exchange and Trading System) doken in de jaren 1980 op in Canada, als aanvulling op de traditionele en institutionele monetaire uitwisselingen. Tegenwoordig bestaan er verschillende vormen, maar de meest frequente in België werkt als een ruildienst gebaseerd op tijd. Zo rekent het netwerk BruSEL 60 LETS-eenheden per uur aan. De LETS-eenheden die je verdient door een dienst te leveren, kan je omruilen tegen een andere service.

LETS zijn bijzonder omdat ze ontstaan in lokale groepen waar mensen elkaar willen helpen, maar ook graag anderen leren kennen. Elke groep legt op voorhand een ruileenheid vast, maar het systeem is niet echt terug te voeren tot ruilhandel. De uitwisselingen zijn immers niet bilateraal: het gaat niet om twee personen die goederen of diensten van dezelfde waarde ruilen, maar eerder om een transparant, lokaal en participatief systeem van wederkerigheid binnen een hele gemeenschap.

Omdat ze werken met hun eigen ruileenheden, vormen LETS gesloten systemen: omzetting in andere valuta is niet mogelijk. En heb je zelf zin om een LETS op poten te zetten, dan kost je dat geen cent. Verschillende platformen bieden zelfs startersgidsen aan.

Hybride economieën en uitwisselingsnetwerken

Terwijl de Repair Cafés eerder deel uitmaken van een collaboratieve economie, beantwoorden LETS beter aan de criteria van een sociale en solidaire economie. Uiteraard zijn beide niet onverenigbaar, en vaak wordt de tweede vorm gecombineerd met de eerste – al is het omgekeerde niet altijd waar. Bedoeling is hier niet om een onwrikbare definitie van deze concepten te geven, maar om ze te bespreken in het licht van een van hun toepassingen.

De term collaboratieve economie houdt op de eerste plaats in dat men een andere gebruiker gratis of tegen vergoeding het gebruik van onderbenutte goederen of diensten aanbiedt. Daaruit vloeien drie kenmerken voort: 1) de uitwisselingen gebeuren van consument tot consument; 2) de toegang tot het goed of de dienst is tijdelijk en 3) het blijkt dat de goederen of diensten efficiënter worden gebruikt. Toch is het moeilijk om tot een sluitende definitie te komen, omdat er tegenwoordig een waaier aan vormen bestaat. Anderzijds dragen meer lokale initiatieven, zoals Repair Cafés of tweedehandswinkels, bij tot een collaboratieve economie waarin de sociale en solidaire functies duidelijker merkbaar zijn.

Op haar beurt dekt de sociale en solidaire economie een hele reeks sterk uiteenlopende praktijken: van fairtrade over solidair toerisme tot uitwisselingsnetwerken van kennis en knowhow. Toch bestaat er een link tussen de initiatieven: de wil om democratisch te handelen en een omgeving te creëren waarin sociale verhoudingen de voorrang krijgen op individuele belangen of materiële winst. In het geval van deze lokale systemen is het niet de bedoeling om de officiële munt te vervangen, maar wel om ze aan te vullen. Iedereen kan dan met zijn eigen competenties een dienst aanbieden en bijdragen tot de dynamiek van het uitwisselingsnetwerk.

De sociale economie mikt dus duidelijk op het collectieve belang; rentabiliteit is een middel en geen doel. Vaak ligt het beheer in handen van de collectiviteit en voeren de leden een democratische controle uit op de activiteiten. LETS, met hun niet-commerciële manier van werken, zijn daarvan een mooi voorbeeld.

Een nieuwe kijk op consumptie

Vanaf de jaren 1990 verspreiden LETS zich in snel tempo over de wereld, en de financiële crisis van 2007-2008 geeft het verschijnsel een nieuwe boost. Sommige burgers zijn op zoek naar een alternatieve consumptievorm. Anders consumeren, met het accent op het creëren van sociale banden, trekt steeds meer mensen aan. Door in te zetten op lokale diensten tonen individuen hun wil om een solidair systeem te promoten, via het opbouwen van een dienstennetwerk enerzijds en het streven naar een hybride economie anderzijds.

De eerste Belgische LETS ontstond in 1995 in Leuven. 22 jaar later tellen we er bijna 200 in heel België. Sommige houden er weer mee op, andere slagen erin de dynamiek van de uitwisseling te behouden en bestaan al jaren. Meewerken aan LETS vervangt geen bezoldigde professionele bezigheid, maar je kan er wel het sociale weefsel mee versterken zonder de beperkingen van het hiërarchische model op de arbeidsmarkt. Bovendien krijgen de bewoners van eenzelfde wijk de kans om hun vaardigheden nuttig aan te wenden.

Zoek je een LETS in de buurt, ga dan snel naar een van de volgende websites: klik hier voor Vlaanderen, hier voor Wallonië en hier voor Brussel.