Participatieve cartografie in 10 voorbeelden

Onlangs hielden we een bijkomst voor zogenaamde ‘mapmakers’; dat zijn initiatiefnemers en organisaties die net zoals wij buurtinitiatieven in kaart brengen. Het was een fijne kennisuitwisseling met technische en inhoudelijke discussies, maar wat vooral opviel was dat je met cartografie mensen en buurten in beweging kunt zetten.

Meer dan een kaart

Iedereen die wat ervaring heeft opgedaan met cartografie van buurtinitiatieven was het erover eens dat een atlas meer is dan een verzameling van kaarten en gegevens. De waarde van kaarten zit vooral in de manier waarop ze tot stand komen.

Wanneer je ergens naartoe gaat vertrouw je op een wegenkaart of een GPS. Eens ter plekke, schakel je misschien over op een kaart die beter aansluit bij wat je zoekt (eten, cultuur, sportaccommodatie, een wandeling,…)

Maar een kaart is niet hetzelfde als het terrein. De auteur ervan maakt keuzes bij het al dan niet afbeelden van routes, gebouwen of landschapselementen. Die keuzes hangen af van de manier waarop zij of hij naar de wereld kijkt.

Buurtinitiatieven

Hoe zit dat dan bij een atlas van buurtinitiatieven? Zowel in België als in het buitenland zijn er enorm veel varianten. Van een puur technische koppeling van bestaande databanken met geolocaties tot en met het starten van een sociale beweging die gebruik maakt van participatieve cartografie.

Een onderzoek uit 2017 naar ‘participatieve cartografie’ bestudeerde 218 kaarten van buurtinitiatieven en landschapselementen. Sommige kaarten zijn eerder statisch en lijken een objectieve opsomming weer te geven. Andere kaarten kwamen tot stand als een beweging met als doel om specifieke praktijken en plaatsen zichtbaar te maken. Bij deze laatsten is het project minstens even belangrijk als de kaart.

De studie concludeert dat de cartografie van buurtinitiatieven nooit een objectieve foto weergeeft, want je zet iets in beweging op het terrein. In veel gevallen helpen de kaarten om een brug te slaan tussen beleidsmakers en burgers omdat het afbeelden van uitdagingen op een kaart een problematiek erg zichtbaar maakt. Maar met behulp van kaarten kunnen burgers ook een bewustzijn en kennis op het terrein creëren, waardoor mensen meer betrokken kunnen raken bij discussies over ruimte en plaats. Met de voortdurende groei in toegankelijke online kaarten en het gebruik van verschillende soorten gegevens, wordt het makkelijker om meer mensen te betrekken.

10 voorbeelden

Projecten van participatieve cartografie hebben meestal tot doel om gemeenschappelijke praktijken aan te moedigen en ze zichtbaar te maken. In sommige gevallen leiden ze tot sociale actie en dialoog met beleidsmakers. In andere gevallen zijn het vooral gelijkgezinden die mekaar vinden dankzij de kaart. De onderstaande voorbeelden zijn willekeurig geordend en zijn in geen enkel geval een top-10 of ‘best-of’-lijstje! Het is vooral de bedoeling om de brede variatie van mogelijkheden weer te geven.

1. Digital Social Innovation

digitalsocial.eu
De focus ligt hier op het verbinden van initiatieven die actief zijn in de sociale economie. De kaart vertegenwoordigt verschillende groepen en projecten die technologie inzetten voor het maatschappelijk welzijn. Organisaties kunnen zichzelf toevoegen aan de kaart.

2. Urban Displacement Project

urbandisplacement.org
Het Urban Displacement Project is een onderzoeksinitiatief van UC Berkeley in samenwerking met onderzoekers van UCLA en de Portland State University. Het project heeft als doel de aard van gentrificatie en verhuizingen in Zuid-Californië en Portland te begrijpen. De kaart is zowel een hulpmiddel voor onderzoekers als voor lokale beleidsmakers om patronen te identificeren en effectievere actie te ondernemen.

3. Gärten im Überblick

anstiftung.de
Een verzameling van meer dan 550 publieke tuinen in Duitsland. De gegevens worden zorgvuldig bijgehouden door een non-profit organisatie. Je vindt er collectieve moestuinen, buurttuinen, zelfoogstprojecten, guerrillatuinieren en een groeiend aantal mobiele stedelijke landbouwprojecten. Ze stellen vast dat hun cartografie aanleiding geeft tot stedelijke ecologie, wijkontwerp en lokale kennisuitwisseling.

4. Belgique, mode d’emploi

dewey.be
“Belgique, mode d’emploi” is een interactieve landkaart. Deze participatieve kaart streeft ernaar een inventaris te maken van initiatieven in de buurt, die gekenmerkt worden door een gratis, gedeeld of solidair aspect. Het kan over heel verscheiden zaken gaan, zoals opvang voor mensen in onzekere situaties, gedeelde woningen, sociale restaurants, gedeelde tuinen, gedeelde voertuigen, sportfaciliteiten, openbare bibliotheken, enz.

5. Where in Wally

architectse17.wordpress.com
Een piepklein project dat ontstaan is in de schoot van een kunstproject. Het resultaat is een kaart die geliefkoosde plekjes in Walthamstow (UK) afbeeldt. De inwoners van Walthamstow werd uitgenodigd om bij te dragen aan de kaart. Hierdoor konden ruimtes worden toegevoegd die anders over het hoofd zouden worden gezien. De enige voorwaarde is dat ze openbaar toegankelijk moesten zijn.

6. Falling Fruit

fallingfruit.org
Het project Falling Fruit is ontstaan door het koppelen van bestaande databanken van bomen met eetbaar fruit. Zo ontstaat één van de grootste kaarten met publiek beschikbaar eetbaar fruit. Iedereen kan er gegevens aan toevoegen. Zo hopen ze dat gebruikers op verkenning gaan en opnieuw contact maken met de botanische oorsprong van voedsel.

7. Map Kibera

mapkibera.org
De inwoners van Kibera (Kenia) gingen zelf aan de slag met GPS-toestellen en brachten zo een blinde vlek op de kaart tot leven. Buren verzamelden geolocale gegevens in hun eigen dorp of buurt op OpenStreetMap. De resulterende kaart wordt vaak aangevuld met sociale media om nieuws, verhalen en evenementen te delen. Het initiatief werd al gerepliceerd in andere buurten, zowel in Kenia als in het buitenland.

8. Près de chez nous

presdecheznous.fr
Een kaart met meer dan 11000 lokale producenten, ecologische diensten, ambachten, alternatieve scholen etc. Iedereen is vrij om bij te dragen aan de kaart en de organisatie die het project trekt staat​​ open voor partnerschappen. De code van de website is vrij beschikbaar.

9. Réseau des Consommateurs Responsables

asblrcr.be
Een verzameling van meer dan 1200 initiatieven van duurzame economie in Brussel en Wallonië. RCR promoot actief lokale, collectieve en zelfbeheerde initiatieven van “alternatieve consumptie”. In deze atlas vind je lokale muntsystemen, collectieve moestuinen, samenaankoopgroepen, etc.

10. Bretagne Créative

bretagne-creative.net
Een samenwerking tussen verschillende lokale organisaties uit Bretagne. Deze cartografie kwam tot stand dankzij verschillende workshops waar de parameters en de types werden bepaald. Deze werkwijze zorgt voor een breed draagvlak van lokale actoren die de kaart levend houden.

Ontologie?

De manier waarop dingen gegroepeerd worden en betekenis worden gegeven heet ‘ontologie’ en dat blijkt bijzonder belangrijk te zijn in zulke projecten. Sommigen gaan zeer rigide te werk en anderen werken met ‘open tagging’, met andere woorden: laat de deelnemers zelf bepalen in welke vakjes de wereld moet ingedeeld worden.

Omdat elke kaart eigen accenten wil leggen ontstaat er gaandeweg ook een eigen woordenschat en indeling om betekenis te geven aan de dingen. Elk cartografie-project creëert als het ware een eigen realiteit die steek houdt voor de gebruikers ervan. Maar wanneer iedere kaart in een eigen taaltje werd opgemaakt, dan wordt het moeilijk om kaarten aan mekaar te koppelen of om ze als informatie-lagen over mekaar te leggen.

Daarom is Vicinia voorstander van een standaardisering, die ons toelaat om een link te maken met andere platformen. De atlas van buurtinitiatieven van Vicinia werkt met drie hoofdcategorieën: een buurtinitiatief (het ‘wat’ object), de actoren (het ‘wie’ object) en plaatsen / bereik (het ‘waar’ object). Elke categorie heeft een lijst van waarden die evolueert naarmate we meer buurtinitiatieven in kaart brengen. Vinden we gaandeweg een nieuw type van buurtinitiatief of een plaatstype die we nog niet hadden, dan voegen we ze toe. De ontologie van Vicinia kan je het best omschrijven als ‘half-open’.

Dankzij de mapmakers vergadering ontdekten we de ontologie PAIR van Virtual Assembly, een consortium van organisaties die actief zijn met commons en behoefte hebben aan een gemeenschappelijke ontologie. Onze half-open versie sluit hier goed op aan, dus als we dit model kunnen versterken samen met andere organisaties, wordt uitwisseling van gegevens makkelijker in de toekomst.

Sociale mediaplatformen

We kunnen niet over participatieve cartografie spreken zonder de kracht van sociale mediaplatformen te vernoemen. De meeste apps maken rechtstreeks of onrechtstreeks gebruik van geolocatie. Vervolgens gaan gebruikers aan de slag en voegen ze – meestal zonder het te beseffen – een waardevolle laag van betekenis toe aan de kaart.

Waarderingen van restaurants of hotels, foto’s die aan plaatsen zijn getagd, het parcours dat je al fietsend hebt afgelegd, een app om een gat in het wegdek te melden en talloze apps om hulp te vragen of te bieden. Het zijn allemaal vormen van cartografie die je virtuele netwerk van vrienden beïnvloeden. Zo zijn er ontelbare laagjes van betekenis die we over de kaart van een gebied kunnen leggen.

En de atlas van Vicinia dan?

De atlas van Vicinia is een verzameling van meerdere kaarten. We trachten namelijke alle types van buurtinitiatieven af te beelden. Onze werkwijze bestaat erin om zoveel mogelijk buurtinitiatieven zelf aan het woord te laten. Iedereen kan een initiatief creëren en de parameters ervan bepalen. Om spam te vermijden is er steeds een laatste controle voor publicatie.

Hoe meer platformen we kunnen koppelen hoe beter. Daarom is het nastreven van een ontologie-standaard erg belangrijk voor ons. Binnenkort willen we de koppeling maken met socio-demografische gegevens en willen we ontdekken of er een verband is tussen het bestaan van een initiatief en het welbevinden van de bewoners.

Meer weten over participatieve cartografie?

Er zijn nog veel voorbeelden te vinden van platformen en projecten die participatief te werk gaan om buurtinitiatieven in kaart te brengen. De mensen van Mapping The Social City hebben een mooie inventaris gemaakt. Of wat dacht je van deze inventaris van meer dan 250 projecten die commons-initiatieven in kaart brengen.

Wil je zelf aan de slag gaan en nog dieper duiken in de wereld van participatieve cartografie? Kijk dan zeker op het forum van Transformap.co of het Belgische incommon.cc