Ruimte delen is ruimte creëren

Gedeeld ruimtegebruik heeft heel wat maatschappelijke voordelen, en biedt ook kansen om extra ruimte te creëren voor kinderen, jongeren en hun organisaties. Tegelijkertijd blijkt het delen van ruimte niet evident, en worden initiatiefnemers geconfronteerd met heel wat drempels en obstakels.

De Ambrassade bundelde haar expertise hierover in een recent onderzoeksrapport als warme oproep om meer ruimte te delen (en dus te creëren). Drie jaar lang werkten ze aan dit onderzoek en handleiding rond gedeeld ruimtegebruik. De handleiding richt zich voornamelijk naar (jonge) mensen op zoek naar ruimte, maar kan ook andere doelgroepen ondersteunen en inspireren:

Overheden die gedeeld gebruik van de ruimte willen faciliteren in het kader van duurzaam ruimtegebruik of om te besparen; Organisaties, eigenaars of projectontwikkelaars op zoek naar manieren om hun onderbenutte ruimtes open te stellen voor andere gebruikers; Ontwerpers en architecten die zich willen laten inspireren.

Cultureghem als voorbeeld

De site van de Abattoir in Kuregem is één van de grootste open ruimtes in de hoofdstad. Van vrijdag tot zondag is deze plek de thuis voor marktkramers. Op andere dagen blijft ze vaak leeg. Daarom besliste Abattoir nv in 2009 om naast haar commerciële activiteiten ook socioculturele initiatieven de kans te geven om deze ruimte te benutten. Het doel? De site beter inbedden in de multiculturele omgeving van Kuregem.

Op 1 september 2012 kreeg dit idee navolging. Cultureghem (samentrekking van cultuur en Cureghem) ging officieel uit de startblokken. Eva De Baerdemaecker kwam aan het hoofd te staan van deze vereniging. Zij ruilde het vertrouwde klaslokaal in voor tienduizenden vierkante meters met Brusselse kasseien en een gigantisch dak. Met een hoofd vol ideeën, had ze vooral één plan voor ogen: de plek gebruiken.

Vandaag is ze niet meer de enige stuwende kracht. Cultureghem is uitgegroeid tot een hecht team.

“Wij zijn plekwerkers, omdat we vertrekken vanuit deze plek, deze leegte. Wij doen wat we doen, omdat daar op dat moment vraag naar is. Dus niet vanuit een specifieke doelgroep of een bepaald domein”

, zegt Eva.

Iedere woensdag, organiseert men KETMET, waarbij de site wordt omgetoverd tot een speelplein. Kinderen kunnen zich uitleven met de zelfontworpen PLAYBOXEN. Dat zijn mobiele speelkoffers, ontworpen op maat van en samen met de buurt. BARATTOIR vindt dezelfde dag plaats. Een pop-up bistro waar een goedkope lunch wordt geserveerd met de onverkochte groenten en fruit van de weekendmarkten. Op vrijdag wordt de langste gastentafel van Brussel uitgerold: KOOKMET. Hierbij gaat men op zoek naar lekkers van de markt voor in de kookpot.

Inspiratiedag

Cultureghem maakt dus handig gebruik van het principe ruimte delen. Reden genoeg voor De Ambrassade, een organisatie die inzet op verbindend jeugdwerk, om hen als inspirerend praktijkvoorbeeld te nemen voor hun inspiratiedag ‘Ruimte delen is ruimte creëren ’ op 24 oktober 2017.

Op deze dag stelde De Ambrassade ook hun onderzoeksrapport naar ruimte delen met kinderen en jongeren voor aan het grote publiek. Hierin bundelden ze een aantal aanbevelingen voor het delen van ruimte op basis van praktijkonderzoek in Brussel, Aalst en Genk.

“Het is tijd dat wij méér ambras maken voor een samenleving waarin kinderen en jongeren allemaal volop de mogelijkheid hebben om zichzelf te zijn en om hun eigen leven en omgeving mee vorm te kunnen geven. De samenleving moet vandaag inzetten op onder meer ‘ruimte’. We hopen dan ook dat aanbevelingen uit dit onderzoek kunnen inspireren, en vanuit verbinding nieuwe dingen in beweging kunnen zetten die een verschil maken”

, zegt Eva Vereecke, directeur van De Ambrassade.

Hiermee hopen ze vooral hun stempel te drukken op het gewestelijke en federale beleid. Tegelijkertijd willen ze meer eigenaars van private ruimte warm maken om hun eigendom beschikbaar te stellen voor kinderen, jongeren of hun organisaties.

Onderzoeksrapport

Concreet voerde de Ambrassade tussen 2015 en 2017 onderzoek naar het delen van ruimte met kinderen, jongeren en hun organisaties. Ze brachten de noden, succesfactoren, drempels, en goede praktijken in kaart die ze sprokkelden bij tien initiatieven, verspreid over de steden Aalst, Brussel en Genk.

Ruimte delen kan op verschillende manieren worden ingevuld. Het kan gaan om (gelijktijdig of achtereenvolgend) gedeeld gebruik, tijdelijk gebruik, collectief gebruik, hergebruik of meer intensief gebruik van ruimte of infrastructuur. De gemene deler is dat zij de bestaande ruimte ‘slimmer’ gebruiken en openstellen voor nieuwe vormen van gebruik. De nadruk ligt dus niet zozeer op het innemen van nieuwe ruimte.

Cultureghem is een voorbeeld van achtereenvolgend gedeeld gebruik, waarbij de markthal van Abattoir als multi-inzetbare ruimte wordt ingezet voor verschillende activiteiten. ‘Achtereenvolgend’ slaat op intensief gebruik in de tijd. Zo kunnen ook scholen, kerken, jeugdlokalen, sportvelden, kantoren of bedrijfsparkings dit principe toepassen. Meestal blijven zij voor het merendeel van de tijd onbenut, hoewel ze een enorm potentieel herbergen voor andere activiteiten.

Maatschappelijke voordelen

Er zijn tal van redenen waarom ruimte delen een positief verhaal kan zijn. Allereerst omdat heel wat ruimte onderbenut is. In vele steden en dorpen staan gebouwen en gronden leeg. Deze delen met anderen, biedt mogelijkheden om meer duurzaam en efficiënt om te gaan met de beperkte ruimte. Ook omwille van het groeiend tekort aan vrijetijdsplekken, wat vooral het geval is in stedelijk gebied.

De Ambrassade diept dit verder uit en concludeert dat er acht maatschappelijke voordelen –en dus ook redenen- zijn om ruimte te delen:

  1. ruimte bieden aan activiteiten die kampen met plaatsgebrek;
  2. ontmoeting en samenwerking stimuleren in een superdiverse samenleving;
  3. duurzaam omspringen met de schaarse ruimte en het milieu;
  4. ruimte creëren voor experiment en kansen geven aan minder gevestigde groepen;
  5. kosten besparen;
  6. mede-eigenaarschap en co-creatie stimuleren;
  7. inspelen op maatschappelijke veranderingen;
  8. een identiteit geven aan de buurt.

Van Abattoir tot Aalst

Ook Alexis De Groote, projectontwikkelaar bij Matexi, is overtuigd van de voordelen van gedeelde ruimte. Enkele jaren geleden besloten ze om een tijdelijke invulling te geven aan de Tupperwaresite in Aalst.

“Door al de activiteit van het gedeeld gebruik komt er heel veel volk over de vloer. De sociale controle is fantastisch. Tot voor kort hadden we een bewakingsfirma. Dat kost je toch zes- tot zevenduizend euro per jaar. Dan heb ik liever dat we dat geld aan andere dingen besteden.”

Het onderzoeksrapport leert voornamelijk dat het delen van ruimte heel wat kansen biedt. Het is vooral voor jongeren een mogelijkheid om een plaats te vinden waar ze hun dromen kunnen realiseren. Toch botst het delen van ruimte op heel wat drempels: ruimtelijk, financieel, juridisch, administratief of in de hoofden van de mensen.

“Ruimte delen moet meer en meer een evidentie en een realiteit worden, zowel bij de overheid als bij de eigenaars van private ruimte, bij ontwerpers van ruimte, en bij kinderen, jongeren en hun organisaties zelf. Want ruimte delen is een gedeelde verantwoordelijkheid van ons allemaal”

, aldus De Ambrassade.