In Schaarbeek fluiten ze er naar

In april 2016 bezetten digitale mussen enkele Schaarbeekse wijken en speelden zo de hoofdrol in een verbindend experiment.

‘Quand Les Zoziaux’ is een interactief stadsspel met elektronische mussen. Het initiatief heeft als doel mensen te verbinden. Na eerdere passages in Gent en Hasselt waagde Schaarbeek zich in 2016 aan een mussen-experiment.

Vier Schaarbeekse wijken namen het op tegen elkaar via een stadsspel dat trachtte om op kleine schaal ontmoetingen tussen bewoners te stimuleren. Om dat doel te bereiken, werden er elektronische mussen ingezet. Het zijn interactieve vogeltjes bevestigd aan een gevel, die oplichten wanneer een voorbijganger er naar fluit.

De mussen trokken de aandacht van voorbijgangers om even stil te blijven staan, te fluiten, (of naar aanleiding van het gefluit) met onbekenden een gesprek aan te gaan.

Wie zich het repertoire van Urbanus herinnert zal niet vreemd opkijken bij de naam van het Schaarbeekse project. Het is een verwijzing naar het ludieke aspect van de wedstrijd maar ook een keuze voor een ‘soort van tweetaligheid’. De initiatiefnemers – de gemeentelijke dienst Nederlandse cultuur en GC de Kriekelaar – zijn Nederlandstalig, maar wilden met het project graag alle Schaarbekenaren bereiken.

Elke buurt wisselde wekelijks van ‘mussenier’. Dit is de persoon of organisatie die gedurende een week de krachten bundelde en activiteiten op poten zette. Musseniers zorgden dat de mus, en bijgevolg ook de buurt, tot leven kwam.

Nochtans was het niet evident om door te zetten met het project op het ogenblik dat ons land werd getroffen door de aanslagen op de luchthaven van Zaventem en het metrostation van Maalbeek. Door de verhoogde veiligheidsmaatregelen dreigden een aantal mooie initiatieven van buurtbewoners niet te kunnen plaatsvinden.

Tegelijkertijd was het precies op dat moment zo nodig wél met het project door te gaan zo herinnert initiatiefneemster An Buts zich:
“Schaarbeek leek klaar om verder te bouwen op het positieve elan van de laatste jaren. Er hing zowaar lente in de lucht. Toen ging het licht uit. Maar niet lang daarna weer aan. In de Huart Hamoirwijk, één van de buurten die een aantal weken later zou deelnemen aan ‘Quand les zoziaux’, kwamen alle buren op straat met een lichtje, om te praten, steun te vinden bij elkaar. Vreugde en verdriet, machteloosheid en vastberadenheid, angst en tegelijkertijd de enorme behoefte om de ander te vertrouwen, al deze extremen hebben nog nooit zo dicht bij elkaar gelegen.”

Mussenier Sara De Bruycker getuigde:
“Nog meer dan militairen aan het station zorgden de mussen voor een gevoel van veiligheid. De anonimiteit verdween een beetje en we ontdekten dat we allemaal hetzelfde meemaakten in onze stad. Gezichten op straat kregen een naam, gevels in de straat kregen een gezicht. Gelukkig of jammer genoeg was de timing van de mussen perfect. Na de aanslagen hadden we wat warmte en vriendschap nodig.”

Men zette door en vier mussen gingen vervolgens gedurende een maand lang met elkaar in competitie.

Telkens wanneer iemand naar de mus floot, lichtte ze op en werd het fluitsignaal geregistreerd en weergegeven in een scoregrafiek die men online kon bekijken.

Om er voor te zorgen dat ‘Quand les zoziaux’ niet gereduceerd werd tot een strijd om de meeste fluitjes, werd een parallelle wedstrijd toegevoegd. Elke week werden de buurten uitgedaagd:

  • Zet een evenement op met als doel: mensen leren elkaar.
  • Zet een evenement op met als doel: je buurt een aangenamere plek maken om te wonen en te leven.
  • Organiseer een actie / zet een evenement op met als doel: ambiance!
  • Bedenk samen met / voor uw buurt een systeem of actie waarin elkaar helpen centraal staat.
  • Elke week werd de teller opnieuw op 0 gezet zodat de buurten die niet aan de winnende hand waren gemotiveerd bleven. De winnende wijk kreeg voor één week een wisselbeker in handen. Het wedstrijdelement zorgde ervoor dat bewoners samen initiatieven gingen opzetten om voor een gezamenlijk doel te gaan. Verschillen verschoven naar de achtergrond. Er werden contacten gelegd, die anders minder vlot zouden ontstaan.

    De mussen en het fluiten ernaar waren niet het doel, maar een middel om bewoners dichter bij elkaar te brengen. Dat Schaarbeek de smaak te pakken heeft leiden we af uit de positieve reacties en de plannen om het initiatief in 2018 te herhalen.

    In het najaar van 2017 doorkruist een omgebouwde bakfiets met mobiele mus Schaarbeek om nieuwe wijken warm te maken voor het initiatief. In het voorjaar van 2018 komt er opnieuw een competitie.

    Meer weten over het initiatief:
    Ga naar de website van Quand Les Zoziaux
    Bezoek de Facebook pagina van het initiatief