De sociale taxi als alternatief vervoersmiddel

De oude dag van de Belg gaat dikwijls gepaard met minder verplaatsingsmogelijkheden. Steeds meer alternatieve vervoersmiddelen zoals de sociale taxi zien het daglicht, omdat het openbaar vervoer niet altijd beantwoordt aan de noden en behoeften van ouderen.

Verminderde vervoersautonomie bij ouderen

Wanneer ouderen minder mobiel worden zijn ze minder in staat om deel te nemen aan dagelijkse activiteiten. De vervoersautonomie valt bij sommige ouderen zelfs volledig weg. Hierdoor verhoogt de kans aanzienlijk op sociaal isolement en psychische kwetsbaarheid. Cijfers van Het Instituut voor Mobiliteit (IMOB) over het verplaatsingsgedrag van Belgen liegen er niet om. 65-plussers verplaatsen zich ongeveer 1,8 keer per dag. Zo legt een zestigjarige gemiddeld 29 kilometer af per dag, een zeventigjarige 10 kilometer en een tachtigjarige 8 kilometer.

Koning auto staat nog altijd op de eerste plaats als primair vervoermiddel. Ouderen vinden dat deze keuze het meeste comfort en veiligheid biedt. 1 op 5 ouderen geeft aan om wel in staat te zijn om 100 meter te wandelen, maar niet meer dan 1 kilometer. Ondanks de voordelen van het openbaar vervoer voor gepensioneerden, slaat dit weinig aan. 70% geeft aan zelden of nooit de bus te nemen en al helemaal niet de trein.

Vervoersarm

Het is belangrijk voor ouderen de mogelijkheid te hebben zich te verplaatsen, maar ook om hen ervan te overtuigen dat er alternatieven zijn. Die alternatieven moeten voldoende toegankelijk zijn. Niet alleen het normale openbare vervoer, maar ook andere vormen van collectief gepersonaliseerd vervoer, zoals sociale taxi’s of belbussen. De informatie moet duidelijk en overzichtelijk zijn’, zegt Mobiel 21, een onafhankelijk centrum voor duurzame mobiliteit.

‘Wanneer ouderen nooit geproefd hebben van alternatieve vervoersmogelijkheden, lopen zij meer kans om vervoersafhankelijk of zelfs vervoersarm te worden als de mogelijkheid om de auto te gebruiken, wegvalt. Vooral ouderen op het platteland en weduwes zonder rijbewijs vormen een risicogroep.’

Vervoersarm is iemand die door gebrek aan vervoer moeilijk toegang heeft tot de nodige voorzieningen of werkgelegenheid. Het is dus niet enkel gebaseerd op autobezit. Het houdt ook verband met het openbaar vervoer. Het IMOB ziet bij ouderen verscheidene problemen opduiken bij het gebruik van het openbaar vervoer: fysieke of communicatieve drempels, bereikbaarheid, nood aan persoonlijke begeleiding en het vooraf reserveren zoals de belbus.

Er zijn nauwelijks initiatieven vanuit de mobiliteitssector zelf (De Lijn, NMBS, …). Wel vanuit het verenigingsleven, de formele zorgsector en de gemeenten/OCMWs. Allen zien de leemte en proberen die in te vullen, maar vaak via weinig gecoördineerde en innovatieve initiatieven.

Sociale taxi

Het meest innovatief zijn diensten waarbij alternatieve organisatie- of business modellen ontstaan: diensten terug dicht bij de mensen brengen door het inschakelen van personen met een beperking of diensten die een lagere kostprijs hebben door gebruik te maken van tewerkstellingsinitiatieven (‘réinsertion’). Dit kwam naar voor in een recent rapport van de Koning Boudewijnstichting over de krachten en trends om de zelfredzaamheid en samenredzaamheid van kwetsbare, thuiswonende ouderen te versterken.

Bij sociale taxisystemen staan de noden van kwetsbare doelgroepen centraal, met het oog op maximale vervoersautonomie. Vaak worden verschillende tarieven gehanteerd om betaalbaarheid te garanderen. De bestuurder functioneert niet alleen als chauffeur, maar is tegelijkertijd een sociale antenne om andere sociale behoeften te detecteren.

In de praktijk: ‘La Locomobile’

Locomobile is een ‘sociale taxi’ in de provincie Luxemburg die inzet op sociale (re)-integratie. De nadruk ligt op het vervoer van kwetsbare ouderen ‘op de buiten’. Bijvoorbeeld om hen te begeleiden naar de arts of de apotheker, om boodschappen te doen, een kennis te bezoeken etc. De organisatie zorgt ook voor een opleiding van de chauffeurs opdat zij beter kunnen inspelen op de specifieke behoeften van de doelgroep. Bovendien leren ze communicatievaardigheden zodat ze kunnen omgaan met personen met dementie of andere cognitieve beperkingen.

‘Ik was voortdurend afhankelijk van iemand om mijn boodschappen te doen. Dat is niet altijd even gemakkelijk, omdat ik nogal snel verlegen ben om dit te vragen. Sinds ik gebruik maak van deze dienstverlening, voel ik meer vrij’

, getuigt een gebruiker van La Locomobile.

De taxi’s van Locomobile circuleren in 19 Luxemburgse gemeenten: Bastogne, Bertogne, Bertrix, Bouillon, Erezée, Etalle, Fauvillers, Florenville, Habay, Herbeumont, Hotton, Libin, Marche-en-Famenne, Musson, Neufchâteau, Rouvroy, Saint-Hubert, Tintigny en Virton.

Samenwerking en coördinatie

De sociale taxi komt voort uit de nood aan integratie van zorgdiensten, meer samenwerking en coördinatie tussen medische en niet-medische zorg, tussen formele en informele zorg. De initiatieven in deze categorie komen meestal vanuit aanbieders uit de formele zorgsector. Meer vanuit thuiszorg dan vanuit medische zorg, met uitzondering van het Wit-Gele Kruis Vlaanderen.

Dit toont eerder aan dat dit domein vandaag minder gekoppeld wordt aan buurtwerking.